Ophokplicht voor kippen: wat geldt er nu voor particulieren?

Bij vogelgriep gelden voor hobbykippen soms andere maatregelen dan voor commerciële bedrijven. Hieronder lees je wat een afschermplicht inhoudt, hoe je lokale maatregelen controleert en wat je doet bij een vermoeden van besmetting. De actuele stand vind je bovenaan.

Wat is vogelgriep?

Vogelgriep (aviaire influenza) is een ernstige en zeer besmettelijke virusziekte. Verschillende soorten vogels kunnen er erg ziek van worden en eraan doodgaan. Het virus verspreidt zich nu vooral via wilde vogels en kan via hun uitwerpselen bij kippen, eenden en andere gehouden vogels komen.

De vogels die gevoelig zijn voor vogelgriep, noemt de overheid risicovogels:

• hoenders, zoals kippen, kalkoenen, fazanten, kwartels, patrijzen, pauwen en parelhoenders;
• watervogels, zoals zwanen, ganzen en eenden;
• loopvogels, zoals struisvogels, nandoes en emoes.

Duiven, kanaries en parkieten zijn geen risicovogels. Voor hen gelden minder maatregelen (zie hieronder bij sierduiven).

Wie beslist over maatregelen?

• Het ministerie van LVVN (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) stelt de maatregelen in en trekt ze weer in. De staatssecretaris beslist op basis van een risicobeoordeling van de Deskundigengroep Dierziekten. De maatregelen staan in de Regeling veterinaire maatregelen specifieke dierziekten of zoönosen, en bij een uitbraak in een aparte regeling per zone.
• De NVWA voert de maatregelen uit en controleert of houders zich eraan houden. Bij een besmetting doet de NVWA onderzoek en laat zij de dieren doden (ruimen).
• RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) beantwoordt vragen over de maatregelen en houdt de Dierziekteviewer bij.

Een maatregel gaat meestal direct in. Het ministerie publiceert de regeling op rijksoverheid.nl. Zij geldt meteen na die bekendmaking en verschijnt daarna in de Staatscourant. Maatregelen kunnen voor het hele land gelden of alleen voor een regio. Zo bleef de afscherm- en ophokplicht in het voorjaar van 2026 nog een tijd gelden in en rond de Gelderse Vallei, terwijl hij in de rest van het land al was ingetrokken.

Welke maatregelen kunnen gelden voor hobbyhouders?

Afschermplicht (de ‘ophokplicht’ voor particulieren)

Bij een ophokplicht moeten vogels binnen blijven, bijvoorbeeld in een stal of schuur. Die geldt voor commerciële bedrijven: bedrijven die vogels houden om er geld mee te verdienen.

Voor hobbyhouders, kinderboerderijen en dierentuinen geldt dan een afschermplicht: je pluimvee mag buiten zijn, maar zo dat het niet in contact komt met wilde vogels of hun uitwerpselen. Lees je over een ‘ophokplicht’ voor kippen in de tuin, dan is voor jou dus de afschermplicht bedoeld.

Zo voldoe je aan de afschermplicht:

• laat je kippen en andere risicovogels niet los in de tuin lopen;
• houd ze in een afgesloten ren of volière;
• zorg dat er geen wilde vogels in het hok kunnen komen;
• voorkom dat uitwerpselen van overvliegende vogels in het hok vallen, bijvoorbeeld met een overkapping waar geen vocht doorheen komt;
• laat je vogels niet uit stilstaand water drinken, zoals plassen;
• bewaar voer en strooisel op een afgesloten plek.

De afschermplicht geldt voor alle risicovogels die je niet commercieel houdt: kippen, maar ook eenden, ganzen, kalkoenen, kwartels en pauwen. Wat er verder voor watervogels geldt, lees je bij eenden en ganzen houden.

Bezoekverbod en bezoekersregistratie

Bij vogelgriep kan er ook een bezoekverbod gelden. Tijdens een afschermplicht mogen bezoekers in veel gevallen niet in de buurt van de afgeschermde risicovogels komen. Kinderboerderijen mogen bezoek ontvangen, als bezoekers niet in de hokken van de risicovogels komen.

Het bezoekverbod in de landelijke regeling (artikel 3.8) geldt voor vogelverblijven op locaties met commercieel gehouden vogels. Sinds april 2026 mag bezoek daar weer als het volgens een hygiëneprotocol gebeurt en de bezoeker zich registreert. Lees ook de misverstanden onderaan deze pagina.

Tentoonstellingen, keuringen en markten

Tijdens een ophok- of afschermplicht zijn evenementen met risicovogels verboden, ook voor hobbyhouders. Geldt er geen ophok- of afschermplicht, dan zijn wedstrijden, tentoonstellingen en andere tijdelijke verzamelingen toegestaan onder deze voorwaarden (artikel 3.5 van de regeling):

• er mogen naast de vogels alleen tamme konijnen of knaagdieren zijn, geen andere zoogdieren;
• watervogels (eenden, ganzen) mogen niet samen met hoenders (zoals kippen) of loopvogels aanwezig zijn;
• er zijn vogels van hoogstens 30 houders;
• na het evenement gaan de vogels terug naar huis en blijven daar minstens 7 dagen.

Markten met risicovogels zijn niet toegestaan. Op een markt worden dieren verkocht en gaan ze niet terug naar hun eigen verblijfplaats. Dat maakt zulke bijeenkomsten risicovoller.

Maatregelen in een zone rond een uitbraak

Wordt vogelgriep vastgesteld op een locatie met meer dan 50 vogels, dan komt er een beperkingszone:

• een beschermingszone van 3 kilometer rond de besmette locatie, minimaal 21 dagen;
• een bewakingszone tot 10 kilometer, minimaal 30 dagen.

Bij een uitbraak op een locatie met minder vogels beoordeelt de NVWA eerst het risico. Is het risico klein, dan komt er geen zone.

Woon je in een beperkingszone, dan gelden ook voor hobbyhouders deze regels:

• de afschermplicht geldt voor al je vogels, ook voor vogels die geen risicovogel zijn;
• je mag geen vogels vervoeren, en geen mest en strooisel van vogels;
• je mag geen eieren vervoeren en verkopen, ook niet langs de weg;
• als je een vogel schiet tijdens de jacht, mag je die niet meenemen.

Het vervoersverbod geldt voor commerciële pluimveehouders én hobbyhouders. Andere dieren, zoals schapen, geiten en varkens, mag je wel vervoeren.

Eenden en ganzen

Eenden en ganzen zijn watervogels en dus risicovogels. Bij een afschermplicht gelden voor hen dezelfde regels als voor kippen. Op een tentoonstelling mogen ze niet samen met kippen of andere hoenders. Watervogels vormen op tentoonstellingen het grootste risico op besmetting. Ze zwemmen namelijk vaak in hetzelfde water als wilde watervogels.

Kalkoenen en kwartels

Kalkoenen en kwartels zijn hoenders. Voor hen gelden dezelfde regels als voor kippen.

Sierduiven

Duiven zijn geen risicovogels. Evenementen met duiven en andere vogels die geen risicovogel zijn, zijn toegestaan. In een beperkingszone mag je je duiven niet vervoeren en moet je ze afschermen van wilde watervogels. Dan mag je bijvoorbeeld ook niet inkorven of opleren.

Waar zie je wat er nu geldt?

• De Dierziekteviewer van RVO. Vul je postcode in en je ziet waar besmettingen zijn en welke maatregelen er bij jou gelden. De viewer werkt het best in Microsoft Edge en Safari. Je vindt de link op de vogelgrieppagina van RVO.
• Rijksoverheid.nl. Op de pagina landelijke maatregelen bij uitbraak vogelgriep en in het nieuws over vogelgriep staan alle landelijke besluiten.
• RVO per e-mail. Op de vogelgrieppagina van RVO kun je je aanmelden om op de hoogte te blijven.
• Deze pagina. De stand bovenaan deze pagina werken we bij zodra er iets verandert.

Lees ook de algemene uitleg over dierziekten en crisismaatregelen.

Wat moet je doen als je denkt dat je kippen vogelgriep hebben?

Ook als particulier ben je verplicht een vermoeden van vogelgriep te melden. Dat geldt voor kippen en andere hoenders, watervogels en loopvogels.

1. Bel je dierenarts. Zie je verschijnselen die passen bij vogelgriep, of heb je een andere reden om aan te nemen dat je dieren besmet zijn? Neem dan direct contact op met je dierenarts. Eerste verschijnselen zijn sloomheid en vogels die geen geluid meer maken. Op de pagina vogelgriep herkennen staat de hele lijst.
2. Laat het melden. In overleg met je dierenarts meld je het bij het Landelijk meldpunt dierziekten van de NVWA. De dierenarts kan dit ook voor je doen; dierenartsen hebben zelf ook een meldplicht. Het telefoonnummer staat op de pagina vogelgriep melden van de NVWA.
3. Wacht op de NVWA. Na een melding doet de NVWA onderzoek. Is er vogelgriep, dan neemt de NVWA maatregelen om verspreiding te voorkomen.

Een dode wilde vogel meld je bij de beheerder van het terrein waar hij ligt. Raak zieke of dode vogels niet met blote handen aan.

Veelgemaakte fouten en misverstanden

• “De ophokplicht geldt niet voor mijn paar kippen.” Als er een ophok- of afschermplicht is ingesteld, geldt voor hobbyhouders de afschermplicht. Die geldt ook voor een paar kippen in de tuin. Ook eenden en ganzen vallen eronder.
• De RVO-pagina zegt nog dat je moet afschermen. Op de vogelgrieppagina van RVO (gecontroleerd op 12 juni 2026) staat bij de regels voor hobbyhouders nog “U moet uw risicovogels afschermen”. Bovenaan dezelfde pagina staat dat de landelijke ophok- en afschermplicht op 11 juni is ingetrokken. Volgens de regeling van 11 juni 2026 is het artikel over de afscherm- en ophokplicht vervallen. Buiten een beperkingszone hoef je je kippen nu dus niet af te schermen.
• Bezoek bij hobbykippen. RVO schrijft dat er nog een bezoekersverbod geldt voor hobbyhouders: “Bezoekers van hobbyhouders van risicovogels mogen niet in de ruimte komen waar de vogels worden gehouden.” Dat klopt niet met de regeling. Het bezoekverbod in de regeling (artikel 3.8) geldt alleen voor vogelverblijfplaatsen bij een inrichting met commercieel gehouden vogels. Het bezoekersverbod voor de niet-commerciële sector, zoals hobbyhouders, is al eerder ingetrokken. Zonder afschermplicht geldt er voor je hobbykippen dus geen landelijk bezoekverbod. Geldt er in jouw regio een afschermplicht, dan schrijft de rijksoverheid dat bezoekers meestal niet bij je risicovogels in de buurt mogen komen.
• Naar de dierenarts in een beperkingszone. RVO zegt dat je in een beperkingsgebied geen risicovogels naar de dierenarts mag brengen. De NVWA zegt dat je met een vogel die je als hobbydier houdt wel naar de dierenarts mag. Overleg in die situatie eerst met je dierenarts; de dierenarts mag in elk geval wel naar jou toe komen.
• Duiven op een tentoonstelling. De Rijksoverheid schrijft op de pagina voor duivenhouders dat de voorwaarden voor evenementen (hoogstens een aantal houders, daarna thuisblijven) ook voor duiven gelden. RVO zegt dat evenementen met niet-risicovogels, zoals duiven, zijn toegestaan, en de regeling gaat alleen over risicovogels. Welke voorwaarden precies gelden voor een duivententoonstelling, is daardoor onduidelijk. Vraag de organisator of RVO welke regels op het evenement van toepassing zijn.
• Belgische berichten. Nieuws over vogelgriep in België gaat over de Belgische regels. Die gelden niet in Nederland.