Koe houden als hobby: wat moet je regelen?

Voor de registratie maakt RVO geen onderscheid tussen een hobbyhouder en een melkveehouder: ook voor twee koeien in een weiland bij je huis zijn een UBN, oormerken en meldingen verplicht. Dat geldt voor elk rund (Bos taurus), of het nu een Dexter, een minikoe, een Schotse hooglander, een stier of een os is. Je krijgt te maken met drie instanties: RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) voor de registratie, de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) voor diergezondheid en toezicht, en je gemeente voor de vraag of je koeien op die plek mag houden.

Wat je koeien nodig hebben

Het Besluit houders van dieren (de landelijke regels voor het houden en verzorgen van dieren) geldt ook voor een paar hobbykoeien. Een dier moet voldoende ruimte hebben voor zijn lichamelijke behoeften en zijn natuurlijke gedrag. Koeien die buiten staan, moeten beschermd zijn tegen slecht weer, gezondheidsrisico’s en zo nodig roofdieren (artikel 1.6). De verzorger moet de nodige kennis en vaardigheden hebben, en zorgen voor geschikt voer en genoeg water van goede kwaliteit. Een koe die ziek of gewond lijkt, moet meteen de juiste zorg krijgen (artikel 1.7). Meer op dierenwelzijn.

Runderen zijn kuddedieren en hebben contact met soortgenoten nodig. Houd een koe daarom niet alleen. Koeien hebben een grote weide nodig en een schuilstal die beschermt tegen zon en regen, waarin alle dieren tegelijk droog kunnen staan. Hooi of ander ruwvoer moet altijd beschikbaar zijn, net als vers water. Hitte verdragen runderen slechter dan kou: zorg buiten voor schaduw. Hun klauwen moeten elk jaar worden bijgewerkt (klauwbekappen). Koeien zijn prooidieren en laten pijn of ziekte vaak pas zien als het ernstig is. Kijk daarom elke dag rustig hoe ze zich gedragen. Een rund kan 25 jaar oud worden: houd daar rekening mee voordat je een koe overneemt.

Een koe geeft melk nadat ze een kalf heeft gekregen. Die melk is voor het kalf: van nature drinkt een kalf bij de koe tot het ongeveer 8 maanden oud is.

Wil je geen kalveren, houd dan koeien en stieren gescheiden of laat de stier door de dierenarts castreren.

Registreren, merken en melden bij RVO

Je hebt een UBN (Uniek Bedrijfsnummer, het registratienummer van RVO voor de plek waar je dieren houdt) nodig vanaf het eerste rund. Elk rund heeft 2 oormerken met hetzelfde levensnummer, één in elk oor. Veranderingen meld je in I&R (identificatie en registratie: je dieren merken en registreren bij RVO), steeds binnen 3 werkdagen. Bij een kalf breng je eerst de oormerken aan en doe je daarna de geboortemelding. Alle stappen, kosten en valkuilen staan op UBN aanvragen voor een koe. De algemene uitleg vind je bij UBN aanvragen.

Koeien in je tuin of weiland: de gemeente

Landelijk is er geen maximum voor een paar koeien. De landelijke milieuregels voor veehouderijen (het Besluit activiteiten leefomgeving) gelden alleen voor landbouwhuisdieren, en pas bij meer dan 10 stuks rundvee. Koeien die je als hobby of als gezelschap houdt, zijn volgens de toelichting bij dat besluit geen landbouwhuisdieren. Voor hen gelden die regels dus niet. Daaronder beslist je gemeente in het omgevingsplan (de regels van je gemeente over wat er op elke plek mag) of de APV. De standaardregels die elke gemeente bij de start van de Omgevingswet kreeg (de bruidsschat) gelden bij meer dan 5 zoogdieren, maar niet als je de dieren hobbymatig bij je woning houdt. Je gemeente kan die regels hebben aangepast.

Sommige gemeenten verbieden runderen in de bebouwde kom zonder ontheffing. Een voorbeeld is Goes: daar geldt het verbod binnen de bebouwde kom en tot 100 meter daarbuiten. Bij een ontheffing voor een of twee runderen moet de stal daar op 15 meter van een woning van derden staan en op 5 meter van de erfgrens. Hoe je de regels voor jouw adres opzoekt, staat op dieren houden en de gemeente.

Ziekten: blauwtong, IBR, BVD en melden

• Blauwtong. Een virusziekte die vooral schapen en runderen treft en door knutten (kleine steekvliegjes) wordt overgebracht. Vaccineren is niet verplicht. Een vermoeden van blauwtong moet je melden. De actuele stand staat op blauwtong bij schapen.
• Mond-en-klauwzeer (MKZ). Runderen kunnen MKZ krijgen. De laatste uitbraak in Nederland was in 2001. Verschijnselen meld je direct bij de NVWA. Bij een uitbraak geldt in het hele land een vervoersverbod van ten minste 72 uur.
• BSE, rundertuberculose en brucellose. Een vermoeden van deze ziekten meld je ook direct bij de NVWA. Bij runderen ouder dan 20 maanden met gedragsstoornissen of neurologische verschijnselen meld je in elk geval mogelijke BSE (gekkekoeienziekte). Verwerpt een koe (brengt ze haar kalf veel te vroeg ter wereld), dan laat je binnen 1 week bloed van haar afnemen en onderzoeken op brucellose. Die regel in het Besluit houders van dieren richt zich tot elke houder van een rund, dus ook tot jou als hobbyhouder. Neem contact op met je dierenarts als een koe verwerpt.
• IBR (koeiengriep). Een herpesvirus waarmee een rund levenslang drager blijft. Bestrijding is nu vrijwillig. Het kabinet wil haar voor alle rundveehouders verplicht maken, ook voor hobbyhouders. Volgens het ontwerpbesluit gaat de plicht in op 1 januari 2027. Dan moet je je dieren elk halfjaar laten vaccineren of aantonen dat ze geen IBR hebben (gehad). Een locatie waar op enig moment hoogstens 5 runderen staan, valt de eerste 2 jaar nog buiten de plicht. Het aantal telt dus per locatie, niet per houder. Het besluit is nog niet vastgesteld.
• BVD (boviene virusdiarree). Een wettelijk bestrijdingsprogramma is er nog niet. Het kabinet streeft naar een nationaal programma vanaf 1 januari 2028. Of daarin aparte regels komen voor hobbyhouders, is nog niet besloten.

Een overzicht voor alle dieren staat op dierziekten bij hobbydieren.

Een koe is dood

Laat het dode dier ophalen door Rendac, het bedrijf dat in Nederland dode dieren ophaalt. Rendac meldt runderen met een bekend levensnummer zelf af in I&R, anders dan bij schapen en geiten. Je blijft wel zelf verantwoordelijk: controleer of de melding er staat. Een doodgeboren kalf zonder oormerken dat je via de kadaverhelpdesk van Rendac aanmeldt, meld je zelf in I&R. Rendac rekent in 2026 per rund ouder dan een jaar € 50,19 en per kalf € 7,83, plus € 30,87 (sinds 1 januari 2026) per ophaalstop (bedragen exclusief btw). Op een dier is dood lees je hoe je het ophalen regelt.

Overnemen en overdragen

Een melkkoe wordt in Nederland gemiddeld na iets meer dan 3 lactatieperiodes (periodes waarin ze melk geeft na een kalf) gedood voor haar vlees, op een leeftijd van gemiddeld 5 tot 6 jaar (EU-project in Nederland, 2018–2022). De meeste kalveren die een melkveebedrijf niet nodig heeft om melkkoeien te vervangen, vooral stierkalveren, gaan naar een vleeskalverbedrijf. Meer dan de helft van de kalveren van melkveebedrijven wordt vanaf een leeftijd van 14 dagen daarheen vervoerd. Van de kalveren die in 2022 in Nederland werden gedood voor hun vlees, was 90% jonger dan 9 maanden (Wageningen University & Research, 2023). Neem je een rund over dat al leeft, dan wordt er voor jou geen extra dier gefokt.

Gaat een rund naar een andere houder, dan meldt de vorige houder dat het weggaat (de afvoermelding) en de nieuwe houder dat het is aangekomen (de aanvoermelding), elk binnen 3 werkdagen. Een rund uit een ander EU-land heeft een runderpaspoort bij zich; dat bewaar je bij je bedrijfsregister. Gaat een rund naar het buitenland, dan vraag je in I&R een runderpaspoort aan. Zie ook dieren overnemen en overdragen.