Schapen houden als hobby: wat moet je regelen?
Laatst bijgewerkt:
Ook voor één schaap heb je een UBN van RVO nodig. Elk schaap krijgt 2 identificatiemiddelen. In I&R meld je geboortes, sterfte en de komst of het vertrek van een schaap. Of je schapen op jouw grond mag houden, bepaalt je gemeente. Q-koortsvaccinatie is alleen verplicht bij een keuring, bij publiek dat de dieren aait of op een melkbedrijf. Een vermoeden van blauwtong meld je bij je dierenarts of de NVWA.
Zo regel je het
Neem een dier over
Kies een dier dat een nieuw thuis zoekt. Dan hoeft er voor jou geen extra dier te worden gefokt.
Zorg goed voor je dieren
Geef je dieren voldoende ruimte, beschutting, geschikt voer en water. Zorg dat ze bij ziekte hulp krijgen. Dat zijn wettelijke plichten.
Kijk wat je gemeente toestaat
Zoek in het omgevingsplan en de APV van je gemeente of je schapen mag houden op die plek, en onder welke voorwaarden.
Vraag een UBN aan bij RVO
Doe dat voordat de schapen komen, in Mijn RVO. Als particulier log je in met DigiD.
Meld in I&R dat de schapen bij je zijn
Doe die aanvoermelding binnen 7 kalenderdagen nadat de schapen bij je zijn gekomen. Bewaar het vervoersdocument.
Houd je meldingen en register bij
Een geboorte binnen 6 maanden; een schaap dat weggaat of doodgaat binnen 7 kalenderdagen. Je bedrijfsregister (zo heet het register ook als je geen bedrijf hebt) kun je uit I&R printen.
Laat je schapen vaccineren als Q-koortsvaccinatie verplicht is
Voor een keuring, tentoonstelling of evenement, of als je je dieren openstelt voor publiek, zoals bij een open dag of aaidag. De dierenarts vaccineert, jij registreert in I&R.
Geldt dit voor jou?
| Wat | Geldt het? | Toelichting | Bron |
|---|---|---|---|
| UBN bij RVO | Geldt altijd | Vanaf het eerste schaap, ook als hobby. Aanvragen voordat je de dieren gaat houden. | Dierlocatie UBN registreren en wijzigen |
| Jaarlijkse kosten UBN | Geldt altijd | € 31,50 per jaar (sinds ) per UBN voor schaap en/of geit, plus € 0,26 (sinds ) per geboorte- of aanvoermelding. | Tarieven schapen en geiten |
| Oormerken (identificatie) | Geldt altijd | 2 identificatiemiddelen per schaap, minstens één elektronisch. Lammeren binnen 6 maanden na de geboorte, of eerder als ze weggaan. | Schapen en geiten merken |
| Meldingen in I&R | Geldt altijd | Geboortes meld je binnen 6 maanden; aankomst, vertrek, sterfte en vermissing binnen 7 kalenderdagen. | Schapen en geiten melden |
| Bedrijfsregister bijhouden | Geldt altijd | Voor iedereen die schapen houdt. Mag een print uit I&R zijn als je meldingen compleet zijn. Bewaren 3 jaar. | Schapen en geiten melden |
| Vervoersdocument | Hangt ervan af | Alleen als je schapen verplaatst: dan moet er bij het transport een vervoersdocument zijn. | Schapen en geiten melden |
| Q-koorts-vaccinatie | Hangt ervan af | Verplicht bij een keuring, tentoonstelling of evenement, en als je je dieren openstelt voor publiek dat ze kan aaien. Anders niet. | Maatregelen tegen Q-koorts |
| Geen bezoekers bij het aflammeren | Geldt altijd | Bezoekers mogen niet bij de schapen als er lammeren worden geboren. Geldt ook voor hobbyhouders. | Maatregelen tegen Q-koorts |
| Blauwtongvaccinatie | Geldt niet voor hobbyhouders | Niet verplicht in Nederland; vaccineren mag wel. Op 14 oktober 2026 gelden geen blauwtongmaatregelen. | Aanpak blauwtongvirus |
| Meldplicht dierziekten | Geldt altijd | Een vermoeden van blauwtong, Q-koorts, mond-en-klauwzeer of scrapie meld je bij de NVWA. | Melden dierziekte |
| Toestemming van de gemeente | Hangt af van je gemeente | Je gemeente bepaalt in het omgevingsplan of de APV of en hoeveel schapen je op een plek mag houden. | Hobbymatig houden van dieren |
Voor de registratie maakt RVO geen onderscheid tussen een hobbyhouder en een schapenboer: ook voor twee schapen op een weitje zijn een UBN, oormerken en meldingen verplicht. Je krijgt te maken met drie instanties: RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) voor de registratie, de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) voor diergezondheid en toezicht, en je gemeente voor de vraag of je schapen op die plek mag houden.
Wat je schapen nodig hebben
Het Besluit houders van dieren (de landelijke regels voor het houden en verzorgen van dieren) geldt ook voor hobbyhouders. Schapen die buiten staan, moeten beschermd zijn tegen slecht weer, gezondheidsrisico’s en zo nodig roofdieren (artikel 1.6). De verzorger moet voldoende kennis en vaardigheden hebben. Een ziek of gewond dier moet direct de nodige zorg krijgen (artikel 1.7). Meer op dierenwelzijn.
Scheren is bij wolschapen noodzakelijke verzorging. In lange of vuile wol legt de groene vleesvlieg tussen april en oktober haar eitjes. De maden die daaruit komen, tasten het schaap aan (myiasis). In wol korter dan 2,5 centimeter kan de vlieg haar cyclus niet voltooien. Laat je een schaap niet scheren terwijl dat nodig is, dan kan dat in strijd zijn met de wettelijke zorgplicht. Het vangen en vasthouden geeft schapen wel stress. Laat het scheren daarom doen door een ervaren scheerder die de huid niet beschadigt, en behandel een wondje meteen. Pak een schaap niet alleen bij de wol en til of sleep het nooit aan de wol, staart, oren, hoorns of poten. Kijk naar de weersverwachting en zorg voor beschutting, zodat pas geschoren schapen het niet te koud krijgen.
Registreren, merken en melden bij RVO
Je hebt een UBN (Uniek Bedrijfsnummer, het registratienummer van RVO voor de plek waar je dieren houdt) nodig vanaf het eerste schaap. Elk schaap heeft 2 identificatiemiddelen, waarvan minstens één elektronisch. Veranderingen meld je in I&R (identificatie en registratie: je dieren merken en registreren bij RVO): een geboorte binnen 6 maanden, de rest binnen 7 kalenderdagen. Gaat een lam eerder weg, dan merk en meld je het vóór vertrek. Alle stappen, kosten en valkuilen staan op UBN aanvragen en oormerken voor schapen. De algemene uitleg vind je bij UBN aanvragen.
Schapen in je tuin of wei: de gemeente
Landelijk is er geen maximum voor een paar schapen. De landelijke milieuregels voor veehouderijen gelden alleen voor landbouwhuisdieren, en pas boven 25 overige landbouwhuisdieren. Schapen die je als hobby houdt, zijn geen landbouwhuisdieren. Wat er op jouw plek mag, beslist je gemeente in het omgevingsplan (de regels van je gemeente over wat er op elke plek mag) of de APV. Een gemeente kan schapen in de bebouwde kom bijvoorbeeld verbieden, tenzij je een ontheffing hebt. Lees hoe je het opzoekt op schapen in de tuin en, voor alle dieren, op dieren houden en de gemeente.
Ziekten: Q-koorts, blauwtong en melden
- Q-koorts. Vaccinatie is verplicht als je schapen naar een keuring, tentoonstelling of evenement gaan, of als je ze openstelt voor publiek, zoals bij een open dag of aaidag. Voor iedereen geldt: geen bezoekers bij het aflammeren. Zie Q-koorts-vaccinatie voor schapen.
- Blauwtong. Op 14 oktober 2026 gelden er geen maatregelen voor hobbyhouders en is vaccineren vrijwillig. Zie blauwtong bij schapen voor de actuele stand.
- Melden. Een vermoeden van een meldplichtige ziekte, zoals blauwtong, Q-koorts, mond-en-klauwzeer of scrapie, meld je bij de NVWA. Een overzicht voor alle dieren staat op dierziekten bij hobbydieren.
Een schaap is dood
Meld de dood binnen 7 kalenderdagen in I&R en neem contact op met Rendac, het bedrijf dat in Nederland dode dieren ophaalt. Dit zijn twee aparte handelingen: Rendac geeft de doodmelding niet voor je door. Op een dier is dood lees je hoe je het ophalen regelt.
Overnemen en overdragen
In Nederland worden lammeren meestal op een leeftijd van 3 tot 12 maanden gedood voor hun vlees (WUR-rapport, 2004). Wil je voorkomen dat je lammeren later worden gedood, kies er dan voor geen lammeren te krijgen. Houd ooien en rammen gescheiden of laat de ram door de dierenarts castreren. Castreren mag je niet zelf.
Gaat een schaap naar een andere houder, dan meldt de vorige houder dat het weggaat (de afvoermelding) en de nieuwe houder dat het is aangekomen (de aanvoermelding), elk binnen 7 kalenderdagen. Het schaap moet gemerkt zijn voordat het vertrekt, en bij het vervoer hoort een vervoersdocument. Komt een schaap uit een ander EU-land, dan doe je een importmelding met het nummer van het gezondheidscertificaat. Zie ook dieren overnemen en overdragen.
We controleren de regels en leggen uit wat ze voor je betekenen. Voor advies over jouw situatie kun je terecht bij je dierenarts, je gemeente of een deskundig adviseur.
Wat je op orde moet hebben
Bij een controle kunnen RVO, de NVWA of je gemeente om deze gegevens vragen.
- Je UBN en toegang tot I&R Dieren in Mijn RVO (DigiD), of een machtiging voor wie voor je meldt.
- Een bijgewerkte stallijst in I&R: elk schaap met zijn levensnummer, en alle meldingen op tijd en definitief.
- Een bijgewerkt bedrijfsregister, op papier of geprint uit I&R, 3 jaar bewaard.
- De vervoersdocumenten van elke verplaatsing; papieren documenten 3 jaar bewaard.
- Je voorraad vrije oormerken, gelijk aan wat I&R als vrije merken laat zien.
- Als je verplicht tegen Q-koorts vaccineert: de vaccinatieadministratie met handtekening van de dierenarts, 2 jaar bewaard.
Veelgestelde vragen over schapen
Moet je schapen registreren als je ze als hobby houdt?
Ja. Voor schapen heb je altijd een UBN nodig, ook voor één schaap dat je als hobby houdt. Elk schaap moet gemerkt zijn. Een geboorte, een dood schaap en elk schaap dat bij je komt of weggaat, meld je in I&R.
Hoeveel schapen mag je houden zonder UBN?
Geen. De registratieplicht geldt vanaf het eerste schaap. Ook voor één schaap vraag je een UBN aan.
Wat kost het om schapen te registreren?
Voor 2026 betaal je € 31,50 per jaar (sinds ) per UBN, plus € 0,26 (sinds ) per geboorte- of aanvoermelding. De oormerken koop je bij een erkende leverancier.
Moeten hobbyschapen tegen Q-koorts gevaccineerd worden?
Alleen in bepaalde gevallen: als je ze naar een keuring, tentoonstelling of evenement brengt, of als je je schapen openstelt voor publiek, zoals bij een open dag of aaidag. Houd je ze alleen thuis, dan is het niet verplicht.
Moet je schapen vaccineren tegen blauwtong?
Nee, dat is in Nederland niet verplicht. Je mag het wel; overleg met je dierenarts. Een vermoeden van blauwtong moet je wel melden bij de NVWA.
Mag je schapen in je tuin houden?
Dat bepaalt je gemeente. Er is geen landelijk verbod voor een paar schapen. Je gemeente kan in het omgevingsplan of de APV regels stellen, zoals een verbod in de bebouwde kom of afstanden tot de buren.