Afrikaanse varkenspest: wat betekent het voor je hobbyvarken?

Wat is Afrikaanse varkenspest?

Afrikaanse varkenspest (AVP, een dodelijke virusziekte bij varkens en wilde zwijnen) is zeer besmettelijk. In het Engels en Duits heet de ziekte ASF of ASP. Er is geen behandeling en geen vaccin. Voor mensen is het virus ongevaarlijk, en andere dieren dan varkens krijgen het niet.

Het virus verspreidt zich op drie manieren:

• door direct contact met besmette varkens en wilde zwijnen;
• door besmette etenswaren, want het virus overleeft in varkensvlees, ook gedroogd of ingevroren;
• via besmette spullen, zoals kleding en voertuigen waarmee varkens worden vervoerd.

Mogelijke verschijnselen zijn onder meer minder eetlust, sloomheid, koorts, bloedingen in de huid (vooral bij oren, staart en buik), bloederige diarree, een blauwe verkleuring van oren, poten of snuit, en sterfte. In Europa komt vooral een variant voor die aanvankelijk weinig verschijnselen veroorzaakt. Afrikaanse en klassieke varkenspest lijken veel op elkaar; alleen bloedonderzoek laat het verschil zien.

Waar komt de ziekte voor?

Op 14 oktober 2026 komt Afrikaanse varkenspest niet voor in Nederland. Er zijn wel besmettingen in onder meer Duitsland, Spanje, Italië, Polen en andere landen in Oost-Europa. De NVWA heeft een kaart met besmettingen in de EU.

De twee overheidspagina’s schatten het risico verschillend in. De NVWA spreekt van “een groot risico dat Afrikaanse varkenspest binnenkort ook in Nederland opduikt”. De Rijksoverheid schrijft dat de kans klein is dat het virus via wilde zwijnen komt, omdat de besmette gebieden ver weg liggen, maar dat het wel via varkens of etenswaren kan komen. De GD (Gezondheidsdienst voor Dieren) meldde dat op 14 juni 2025 voor het eerst een besmet wild zwijn in Noordrijn-Westfalen is gevonden, volgens de GD ongeveer 140 kilometer van de Nederlandse grens.

Wie beslist over maatregelen?

De minister van LVVN (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) neemt de maatregelen bij een uitbraak. De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) onderzoekt meldingen, voert de bestrijding uit en controleert of iedereen zich aan de regels houdt. De Europese diergezondheidsverordening (EU) 2016/429 en de uitvoeringsregels schrijven een deel van de maatregelen voor. Welke maatregelen het ministerie verder kan nemen, staat in het beleidsdraaiboek bestrijding klassieke en Afrikaanse varkenspest van april 2023.

Op 19 november 2025 tekenden het ministerie, de provincies Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel, natuurorganisaties en de varkenssector een plan van aanpak om een uitbraak bij wilde zwijnen te voorkomen en de bestrijding voor te bereiden.

Welke maatregelen kunnen gelden voor hobbyhouders?

Het beleidsdraaiboek geldt voor commerciële varkensbedrijven, hobbyhouderijen en kinderboerderijen. De maatregelen hieronder kunnen dus ook voor jouw hobbyvarken gelden. Ze gelden alleen als de minister ze instelt; op 14 oktober 2026 geldt er geen.

Altijd: geen keukenafval of vlees voeren

Het verbod op keukenafval geldt altijd, ook voor hobbyvarkens en varkens op kinderboerderijen. Het staat in artikel 11 van de Europese verordening (EG) 1069/2009. Hieronder vallen alle etens- en snijresten, rauw of gekookt, dus ook kliekjes. Geef ook geen vlees of vleesproducten.

Vervoersverbod en standstill

Bij een uitbraak stelt de minister rond een besmet bedrijf een beperkingszone in. De NVWA screent alle varkensbedrijven binnen 3 kilometer op varkenspest. Binnen 10 kilometer geldt een vervoersverbod (dieren of producten mogen tijdelijk niet worden vervoerd) voor levende dieren, veterinaire producten, diervoeders en mest. Bij een uitbraak op een plek met varkens kan de minister ook een standstill in heel Nederland afkondigen: een tijdelijk verbod op het vervoer van levende dieren (varkens, paarden en herkauwers) en een aantal producten. Bij een besmetting alleen bij wilde zwijnen gebeurt dat in principe niet.

Opstalplicht of afschermplicht

Bij een opstal- of afschermplicht moeten je varkens in een afgesloten stal op een geregistreerde locatie staan, of zo worden afgeschermd dat direct én indirect contact met andere varkens en wilde zwijnen onmogelijk is. Zonder stal zorg je met een hek of dubbele omheining dat wilde zwijnen niet bij je varkens kunnen.

Bezoekersregeling met bezoekersregister

Bij een bezoekersregeling (regels voor wie je dieren mag bezoeken, met een bezoekersregister) is bezoek aan de ruimte met varkens alleen toegestaan als het nodig is, bijvoorbeeld voor de dierenarts. Je houdt dan een register bij met naam, adres en woonplaats van de bezoeker, de reden van het bezoek, het kenteken en de datum en tijd van aankomst en vertrek. In de beperkingsgebieden schrijft de Europese verordening (EU) 2020/687 een bezoekersregister voor.

Zonder uitbraak geldt er voor een hobbyhouder met de RE-status geen vaste plicht om een bezoekersregister bij te houden. De Regeling houders van dieren eist een douche voor bezoekers en een erfafscheiding alleen bij bedrijven met een A-, C- of E-status. De Europese regels voor Afrikaanse varkenspest vragen een registratie van personen en vervoermiddelen pas als je locatie in een beperkingszone ligt.

Doden van besmette dieren (ruimen)

Varkens op een besmette locatie worden gedood en de houder krijgt een vergoeding. Voor kleinschalige hobbylocaties is het uitgangspunt dat varkens niet preventief worden gedood als de locatie zelf niet besmet is. Het telt als hobbylocatie als er geen varkens worden geleverd aan professionele varkensbedrijven en er niet meer varkens ouder dan 12 weken zijn dan de grens van artikel 2.27b van het Besluit houders van dieren.

Waar zie je wat er nu geldt?

Kijk op de pagina over Afrikaanse varkenspest van de NVWA en op de pagina Afrikaanse varkenspest tegengaan van de Rijksoverheid. Het blok ‘Stand’ bovenaan deze pagina zegt wat er op de genoemde datum gold. Een overzicht van alle dierziekten staat op dierziekten bij hobbydieren.

Wat moet je doen als je denkt dat je varken ziek is?

Afrikaanse varkenspest is een meldingsplichtige dierziekte. Artikel 1.29 van het Besluit houders van dieren verplicht houders en dierenartsen een besmetting of redelijk vermoeden daarvan onmiddellijk te melden. Neem direct contact op met je dierenarts. Die kan onderzoeken of het om Afrikaanse varkenspest gaat en een melding doen. Je mag het ook zelf melden bij het Landelijk meldpunt dierziekten: 045 546 31 88. Dit meldpunt is dag en nacht bereikbaar.

Na een melding komt een team van specialisten: een dierenarts van de NVWA, een varkensspecialist van de GD en je eigen dierenarts. Ze nemen bloed af. Tot de uitslag bekend is, mogen er geen varkens op je locatie aankomen of vertrekken. Is het loos alarm, dan gebeurt er verder niets.

Twijfel je, bijvoorbeeld bij vage verschijnselen? Via Early Warning-diagnostiek kan je dierenarts zonder kosten voor het onderzoek bloed laten testen bij Wageningen Bioveterinary Research om varkenspest uit te sluiten.

Registratie helpt hierbij: met het I&R-systeem kan de NVWA varkens snel vinden. Hoe je je hobbyvarken registreert, lees je op hobbyvarken registreren.