Varken houden in de tuin: welke gemeentelijke regels gelden?
Laatst bijgewerkt:
Of je een varken in je tuin of woonwijk mag houden, bepaalt je gemeente in het omgevingsplan. Je zoekt de regels voor je adres op via Regels op de kaart in het Omgevingsloket, of je vraagt het de gemeente. Landelijke milieuregels gelden pas bij meer dan 15 varkens. Voor overlast door stank geldt daarnaast het burenrecht. De I&R-regels van RVO gelden altijd.
Voor wie geldt dit?
Voor iedereen die een varken, minivarken of hangbuikzwijn wil houden bij zijn huis: in de tuin, op een erf of op een weiland. Gemeentelijke regels zijn geen landelijke regels. Elke gemeente heeft een eigen omgevingsplan (de regels van je gemeente over wat er op elke plek mag; de oude bestemmingsplannen zijn daar onderdeel van geworden), en de regels kunnen per adres verschillen. Daarnaast gelden altijd de landelijke regels: je varken registreren bij RVO (zie hobbyvarken registreren) en de zorgplicht uit het Besluit houders van dieren.
Zo zoek je het op
- Zoek je adres op in het Omgevingsloket. In het onderdeel Regels op de kaart zie je welke regels uit het omgevingsplan voor jouw perceel gelden. Zoek op woorden als “dieren”, “houden van dieren”, “landbouwhuisdieren” of “geur”.
- Kijk ook in de APV. De APV (Algemene Plaatselijke Verordening, de algemene regels van je gemeente) kan nog regels bevatten voor dieren bij een woning, via het overgangsrecht van de Omgevingswet. Je vindt de APV op lokaleregelgeving.overheid.nl.
- Vraag het je gemeente. Weet je het niet zeker, vraag dan aan de gemeente wat er op jouw adres mag. Een algemene uitleg over gemeenten en dieren staat op dieren houden en de gemeente.
Wat staat er in de landelijke regels?
- Het Bal geldt pas bij grotere aantallen. Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) bevat landelijke milieuregels voor veehouderijen. Het Bal geldt alleen voor landbouwhuisdieren, en pas bij meer dan 15 varkens. Een varken dat je als hobby of als huisdier houdt, is volgens de toelichting bij het Bal geen landbouwhuisdier. Daaronder gelden voor de omgeving de regels uit het omgevingsplan van je gemeente.
- De bruidsschat in je omgevingsplan. Bij de start van de Omgevingswet kreeg elk omgevingsplan regels die eerst landelijk waren: de bruidsschat. Paragraaf 22.3.25 gaat over het houden van dieren en geldt bij meer dan 5 zoogdieren. Houd je dieren hobbymatig bij een woning, dan geldt deze paragraaf niet. Alleen artikel 22.256, over het lozen van afvalwater, blijft van toepassing. Ook de geurregels en de regels voor mestopslag gelden dan niet. Je gemeente kan de bruidsschat wel hebben aangepast.
- Geur. De oude Wet geurhinder en veehouderij is opgegaan in de Omgevingswet; de geurregels staan nu in het omgevingsplan. Voor varkens geldt een geuremissiefactor: een waarde voor de geur die een dier veroorzaakt. De bruidsschatregels voor geur van een dierenverblijf (paragraaf 22.3.6.2) gelden alleen voor landbouwhuisdieren en paarden. Een voorbeeld: in het omgevingsplan van de gemeente Hulst (artikel 22.96) gelden die geurregels niet bij minder dan 10 overige landbouwhuisdieren. Varkens staan in die lijst niet apart genoemd. In de toelichting staat dat de geurregels niet gelden voor bijvoorbeeld kinderboerderijen, omdat die dieren “niet voor de productie worden gehouden”. De bruidsschat gebruikt hetzelfde begrip landbouwhuisdier als het Bal. Een minivarken dat je als huisdier houdt, valt dus niet onder deze geurregels. Je gemeente kan haar regels wel hebben aangepast; laat haar beoordelen welke regels in jouw situatie gelden.
Buren en overlast
Ook als het omgevingsplan een varken toestaat, gelden de regels van het burenrecht. Artikel 5:37 van het Burgerlijk Wetboek verbiedt onrechtmatige hinder voor de buren, bijvoorbeeld door lawaai, trillingen of stank. Of overlast onrechtmatig is, hangt af van de situatie. Een juridisch adviseur kan je helpen dit te beoordelen.
Wat kost het en hoe lang duurt het?
De officiële bronnen noemen geen kosten voor het houden van een varken bij je huis. Heb je voor een hok of een activiteit een vergunning nodig, vraag dan bij je gemeente wat die kost en hoe lang het duurt.
Veelgemaakte fouten en misverstanden
- “Wat in de ene gemeente mag, mag overal.” Nee. Elke gemeente heeft een eigen omgevingsplan. Een regel die je online leest, geldt alleen in die gemeente.
- “Een minivarken is een huisdier, dus de varkensregels gelden niet.” De I&R-regels van RVO gelden voor alle varkens. De gemeente kan in het omgevingsplan wel onderscheid maken tussen dieren die volgens de wet ‘voor de productie’ worden gehouden en andere dieren.
- Oude bestemmingsplannen. Sinds de Omgevingswet zijn de oude bestemmingsplannen onderdeel van het omgevingsplan. Oude informatie over de Wet geurhinder en veehouderij kan achterhaald zijn.
- Belgische regels. Veel tips online gaan over Vlaanderen. Daar gelden andere regels.
We controleren de regels en leggen uit wat ze voor je betekenen. Voor advies over jouw situatie kun je terecht bij je dierenarts, je gemeente of een deskundig adviseur.
Veelgestelde vragen
Mag ik een varken als huisdier in mijn tuin houden?
Het varken staat op de huis- en hobbydierenlijst, dus je mag het als huisdier houden. Of het in jouw tuin mag, staat in het omgevingsplan van je gemeente.
Hoeveel varkens mag ik in mijn tuin houden?
Dat verschilt per gemeente. Voor hobbydieren gelden meestal de gemeentelijke regels uit het omgevingsplan. De landelijke milieuregels zijn doorgaans niet van toepassing. De landelijke regels voor veehouderijen gelden pas boven 15 varkens. Voor I&R telt je locatie als hobby zolang je 4 varkens of minder houdt.
Heb ik een vergunning nodig voor een varkenshok?
Dat hangt af van het hok, de plek en het omgevingsplan. De landelijke regels voor bouwwerken staan in het Bbl (Besluit bouwwerken leefomgeving). Vraag het na bij je gemeente; zie ook dieren houden en de gemeente.
Mijn buren klagen over stank van mijn varken. Wat nu?
Het Burgerlijk Wetboek verbiedt onrechtmatige hinder voor de buren, bijvoorbeeld door stank. Daarnaast gelden de regels van het omgevingsplan van je gemeente.