Dieren houden en de gemeente: welke regels gelden?

Welke regels gelden er als je dieren houdt bij je huis?

Er zijn drie soorten regels. Ze gelden naast elkaar.

1. Landelijke regels. Die gaan vooral over registratie (zie UBN aanvragen), dierziekten en het welzijn van je dieren (zie Besluit houders van dieren). De landelijke milieuregels voor het houden van landbouwhuisdieren gelden niet voor dieren die je als hobby of als gezelschap houdt, en verder pas bij grotere aantallen (zie hieronder).
2. Regels van je gemeente. Die staan in het omgevingsplan (de regels van je gemeente over wat er op elke plek mag; vroeger het bestemmingsplan) en soms in de APV (Algemene Plaatselijke Verordening, de algemene regels van je gemeente). Hier staan regels over overlast, geur, afstanden en bouwen.
3. Burenrecht. Ook als de gemeente niets regelt, mag je je buren geen onrechtmatige hinder bezorgen.

Een landelijke regel over hoeveel kippen, schapen of geiten je in je tuin mag houden, bestaat niet. Dat bepaalt je gemeente, en het kan per plek verschillen.

Wanneer gelden de landelijke milieuregels?

Het houden van landbouwhuisdieren is een milieubelastende activiteit in het Bal (Besluit activiteiten leefomgeving, de landelijke milieuregels onder de Omgevingswet). Die regels gelden alleen bij meer dan 10 stuks rundvee, 15 varkens, 350 kippen of 25 overige landbouwhuisdieren.

Dieren die je als hobby of als gezelschap houdt, zijn volgens de toelichting bij het Bal geen landbouwhuisdieren. Het begrip ‘productie’ in de wet gaat namelijk alleen over bedrijfsmatig houden. Voor zulke dieren geldt het Bal dus niet. De bruidsschat (zie hieronder) gebruikt hetzelfde begrip landbouwhuisdier.

Wat staat er in het omgevingsplan en de bruidsschat?

Onder de Omgevingswet heeft elke gemeente een omgevingsplan. Een deel daarvan is de bruidsschat: regels die het Rijk automatisch aan het omgevingsplan van alle gemeenten heeft toegevoegd. Tijdens de overgangsfase gelden die regels zolang de gemeente nog geen eigen regels heeft. De gemeente mag ze veranderen.

In de bruidsschat staan regels voor het fokken, houden of trainen van meer dan 25 vogels of meer dan 5 zoogdieren. Daarvoor tellen ook dieren mee die geen landbouwhuisdieren zijn. Er zijn ook regels over geur van dierenverblijven (alleen voor landbouwhuisdieren en paarden, dus niet voor de meeste hobbydieren) en over mestopslag. De regels voor mestopslag gelden bij een opslag van 3 kubieke meter of meer die langer dan 2 weken blijft liggen.

Hobbydieren bij je woning: deze bruidsschatregels gelden niet als je de dieren hobbymatig bij je woning houdt. Alleen de regel over het lozen van afvalwater geldt dan wel. Voor dieren bij je woning kunnen er dan nog regels in de APV staan. Ook kan je gemeente eigen regels in het omgevingsplan hebben gezet. Kijk dus altijd wat er voor jouw adres geldt.

Wat regelt de APV?

Een aantal gemeenten heeft in de APV een regel waarmee het college gebieden kan aanwijzen waar bepaalde dieren niet of alleen onder voorwaarden mogen, om overlast te voorkomen. Het college legt dat vast in een aanwijzingsbesluit. In het voorbeeld van Bernheze hieronder gaat het om honden, hanen en ander pluimvee. Het artikelnummer en de inhoud verschillen per gemeente.

Mag je zonder vergunning een hok of stal bouwen?

Dat hangt af van de plek op je erf, de grootte en de regels van je gemeente. Voor een bijbehorend bouwwerk bij je huis, zoals een schuur of berging, staan de ruimtelijke regels in de bruidsschat. Zo’n bouwwerk is alleen vergunningvrij als het onder meer:

• op de grond staat;
• in het achtererfgebied ligt (grofweg de achtertuin, vanaf iets achter de voorkant van je huis);
• meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied staat;
• niet hoger is dan 5 meter.

Daarnaast mag je niet je hele achtertuin volbouwen; hoeveel er mag, hangt af van de grootte van je huis en wat er al staat. In het voorerfgebied heb je voor dit type bouwwerk een vergunning nodig. Je gemeente kan deze regels hebben aangepast.

Of een klein, verplaatsbaar kippenhok of een schuilhut in de wei als bouwwerk telt, is niet eenduidig. Laat je gemeente beoordelen welke regels voor jouw hok of hut gelden. Doe de vergunningcheck in het Omgevingsloket of vraag het na bij je gemeente.

Zo zoek je de regels voor jouw adres op

1. Open Regels op de kaart in het Omgevingsloket en vul je adres in. Je ziet dan de regels van het omgevingsplan die op die plek gelden, ook de bruidsschat.
2. Zoek op lokaleregelgeving.overheid.nl naar de APV van je gemeente en naar een aanwijzingsbesluit over dieren. Zoek bijvoorbeeld op ‘hinderlijke of schadelijke dieren’ en de naam van je gemeente.
3. Wil je iets bouwen, doe dan in het Omgevingsloket de vergunningcheck.
4. Is het niet duidelijk, neem dan contact op met je gemeente. Zij kan beoordelen welke regels voor jouw situatie gelden.

Twee voorbeelden uit gemeenten

Deze voorbeelden laten zien hoe verschillend gemeenten het regelen. Ze gelden alleen in die gemeente.

Bernheze (Noord-Brabant). Het college heeft op grond van de APV een aanwijzingsbesluit over hinderlijke of schadelijke dieren. Dat geldt binnen de bebouwde kommen en in een zone van 100 meter daaromheen, voor onder meer honden, hanen en ander pluimvee. Het is daar verboden zulke dieren te houden als ze overlast geven. In de bebouwde kom is het in ieder geval verboden als het dierenverblijf minder dan 10 meter van een woning van anderen staat. Na een waarschuwingsbrief over geluid moet het dier ’s nachts binnen of in een afgesloten nachthok. Het college kan ontheffing geven. Bron: aanwijzingsbesluit Bernheze 2022.

Texel (Noord-Holland). In de APV van Texel staat dat je zonder vergunning van het college geen bijen naar Texel mag brengen en er geen bijen mag houden. De gemeente wil zo de Texelse zwarte honingbij beschermen. Bron: Beleidsregels bijen Texel.

Wat als je buren last hebben van je dieren?

Het Burgerlijk Wetboek verbiedt onrechtmatige hinder voor de buren, bijvoorbeeld door lawaai of stank (Boek 5, artikel 37). Dat geldt los van de regels van de gemeente. Of hinder onrechtmatig is, hangt af van de situatie. Een juridisch adviseur kan je helpen dit te beoordelen. Bij een conflict beslist uiteindelijk de rechter.

Kippen

Bij kippen kunnen gemeentelijke regels over hanen en geluid gaan, zoals in het voorbeeld van Bernheze. Lees meer op hoeveel kippen mag je houden en kippen houden.

Eenden en ganzen

Gemeenten nemen eenden en ganzen vaak mee in hun regels voor pluimvee. In de bebouwde kommen van Nuenen, Gerwen en Nederwetten mag je bijvoorbeeld hoogstens 2 ganzen houden, tenzij je een ontheffing krijgt. In Vlissingen tellen eenden en ganzen mee voor de grens van 5 stuks pluimvee in en rond de bebouwde kom. Meer voorbeelden staan bij eenden en ganzen in de woonwijk.

Schapen

Houd je schapen in een weitje bij je huis, dan hangt het van het omgevingsplan af wat er op die grond mag. Zie schapen in de tuin en schapen houden.

Geiten

Voor geiten gelden dezelfde soorten regels: omgevingsplan, APV en burenrecht. Zie geiten in de tuin en geiten houden.

Koeien

Voor runderen die landbouwhuisdieren zijn, gelden de landelijke milieuregels pas bij meer dan 10 stuks rundvee. Koeien die je als hobby houdt, vallen er niet onder. Wat er op jouw plek mag, beslist je gemeente. Sommige gemeenten verbieden runderen in de bebouwde kom zonder ontheffing, zoals Goes: daar geldt het verbod ook tot 100 meter buiten de bebouwde kom. Lees meer over koeien in de tuin of het weiland.

Varkens

Een varken dat je als hobby of als huisdier houdt, is volgens de toelichting bij het Bal geen landbouwhuisdier. De landelijke milieuregels en de bruidsschatregels over geur van dierenverblijven gelden dan niet. Lees meer op varken houden in de tuin en varken houden.

Paarden en ezels

Een paard of pony dat je niet fokt, is volgens het Bal geen landbouwhuisdier; de landelijke milieuregels gelden dan niet. De geurregels in de bruidsschat noemen paarden wel, maar ook die gelden niet als je je dieren hobbymatig bij je woning houdt. Gemeenten regelen het verschillend. Oost Gelre telt het houden van maximaal 5 paarden en pony’s als hobbymatig houden. Goes vindt een paard in de bebouwde kom in de regel niet toelaatbaar en geeft alleen bij uitzondering een ontheffing. Lees meer over een paard in je tuin en ezel houden.

Alpaca’s

Ook voor alpaca’s moet je de gemeentelijke regels voor je perceel controleren. Kijk in het omgevingsplan en de APV van je gemeente wat er op jouw grond mag. Zie ook alpaca houden.

Herten

Of je herten bij je huis of op een weiland mag houden, beslist je gemeente in het omgevingsplan. Welke hertensoorten je mag houden, staat in de huis- en hobbydierenlijst. Meer bij herten houden.

Konijnen

Voor konijnen bestaat geen landelijk maximum. Je gemeente kan regels stellen in het omgevingsplan. Een voorbeeld: Oost Gelre noemt het houden van maximaal 25 konijnen hobbymatig houden. Lees meer over konijnen in de tuin.

Bijen

Sommige gemeenten hebben regels voor bijenkasten, zoals Texel met een vergunningplicht. Lees meer op bijenkast in de tuin en bijen houden.

Veelgemaakte fouten en misverstanden

• “Er is een landelijk maximum.” Nee. Getallen die je online ziet, kunnen uit één gemeente komen of uit de landelijke milieuregels voor grotere aantallen dieren.
• “Het bestemmingsplan zegt…” Onder de Omgevingswet kijk je in het omgevingsplan van je gemeente, via Regels op de kaart.
• “Wat bij de buurgemeente mag, mag hier ook.” Gemeenten mogen hun eigen regels stellen. Kijk altijd naar je eigen gemeente.
• Belgische regels. Veel zoekresultaten gaan over België. Die regels gelden niet in Nederland.