Blauwtong bij schapen: wat geldt er nu voor hobbyhouders?

Wat is blauwtong?

Blauwtong (een virusziekte bij schapen, geiten en runderen die door knutten wordt overgebracht) wordt veroorzaakt door het blauwtongvirus (BTV). Knutten zijn kleine steekmugjes. De besmetting verloopt via knutten, vooral bij warm en vochtig weer. Zieke dieren besmetten elkaar niet rechtstreeks. Mensen kunnen geen blauwtong krijgen.

Vooral schapen worden er ernstig ziek van. Verschijnselen zijn koorts, kwijlen, een gezwollen kop, tong en lippen, pijnlijke klauwranden, niet meer eten, veel liggen, kreupel lopen en staan met een bolle rug. Alleen bij dieren die erg ziek zijn, kleurt de tong blauw. Schapen kunnen eraan doodgaan. Ook runderen en hertachtigen kunnen blauwtong krijgen; zie blauwtong bij koeien en herten houden.

Er zijn verschillende varianten (serotypen). In Nederland zijn BTV-3 en BTV-12 vastgesteld. Blauwtongvirus serotype 3 brak in september 2023 uit in Nederland en verspreidde zich in 2024 opnieuw over het hele land. Sinds 5 september 2023 heeft Nederland geen vrijstatus meer voor blauwtong (NVWA). In 2025 stelde de NVWA geen nieuwe besmettingen vast.

Wie beslist over maatregelen?

Het ministerie van LVVN (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) bepaalt de aanpak van blauwtong in Nederland. De NVWA houdt het aantal besmettingen bij. Een blauwtongexpertteam van LVVN, NVWA, Wageningen Bioveterinary Research en de GD (Gezondheidsdienst voor Dieren) bespreekt elke maand de situatie. De GD voert de monitoring uit in twintig regio’s.

Welke maatregelen kunnen gelden voor hobbyhouders?

Op 14 oktober 2026 gelden binnen Nederland geen vervoersbeperkingen of andere maatregelen vanwege blauwtong. Ondernemers dragen de kosten van blauwtong op hun bedrijf zelf: dierziekten vallen onder het bedrijfsrisico. De volgende verplichtingen, mogelijkheden en adviezen zijn van belang:

Meldplicht

Vermoed je dat een schaap blauwtong heeft, dan moet je dat melden. Die meldplicht geldt voor dierenartsen en alle houders, ook hobbyhouders. Je meldt via het meldformulier blauwtong van de NVWA. Schakel ook je dierenarts in.

Vaccinatie (vrijwillig)

Vaccinatie tegen blauwtong is in Nederland vrijwillig. Je beslist zelf of je je dieren laat vaccineren. Er zijn vaccins toegestaan tegen BTV-3. In de EU is nog geen vaccin tegen BTV-12 beschikbaar. Krijgt een gevaccineerd dier toch aantoonbaar blauwtong, of heeft het last van bijwerkingen, dan kun je of je dierenarts dat melden bij het Bureau Diergeneesmiddelen van het CBG. Dat is niet verplicht.

Apart zetten en niet verplaatsen bij een vermoeden

Vermoed je blauwtong, zet de mogelijk besmette dieren dan apart en scherm ze af. De NVWA adviseert om op dat moment geen dieren van of naar je locatie te verplaatsen. Dit is een advies, geen wettelijk vervoersverbod.

Eisen bij export

Wie schapen naar het buitenland brengt, kan te maken krijgen met eisen, zoals een test op blauwtong. De voorwaarden hangen af van het land van bestemming. De NVWA verwijst naar de Exportassistent. Voor een hobbyhouder die zijn schapen in Nederland houdt, speelt dit meestal niet.

Andere ziekten bij schapen

• Mond-en-klauwzeer (MKZ). Ook schapen en geiten kunnen MKZ krijgen. Bij hen verloopt de ziekte meestal vrij mild. Een vermoeden moet je melden. Op de datum boven deze pagina zijn er geen besmettingen in Nederland. Vervoer je evenhoevige dieren van of naar een risicoland, dan moet je de veewagen bij terugkomst laten reinigen en ontsmetten bij een erkende plaats.
• Q-koorts. Hiervoor geldt soms een vaccinatieplicht; zie Q-koorts-vaccinatie voor schapen.
• Scrapie. Zie je bij een schaap ouder dan 12 maanden gedragsstoornissen of neurologische verschijnselen die op scrapie kunnen wijzen, dan meld je dat (Regeling houders van dieren, artikel 3a.4).

Waar zie je wat er nu geldt?

• De pagina Aanpak blauwtongvirus van de Rijksoverheid geeft de stand en het beleid.
• De blauwtongpagina van de NVWA geeft het meldformulier en het nieuws.
• Het overzicht van dierziekten in Nederland en Europa van de NVWA verwijst naar de Dierziekteviewer van RVO, waar je ziet waar gebiedsmaatregelen gelden.
• Het blauwtongdossier van de GD geeft de uitslagen van de monitoring.

Hobbydieren Geregeld werkt deze pagina bij als er iets verandert. Het blok ‘Stand’ bovenaan deze pagina zegt wat er op de genoemde datum gold.

Wat weten we op 14 oktober 2026?

Op 20 augustus 2026 meldde de GD dat in de monitoringsronde van juli geen blauwtongvirus was gevonden, ook niet bij meldingen die de NVWA buiten de monitoring ontving. De GD meldde wel besmettingen met BTV-3 in het Verenigd Koninkrijk sinds 10 juli 2026. Een nieuwe monitoringsronde stond gepland voor september 2026. De uitslag van die ronde was op 14 oktober 2026 nog niet gepubliceerd in het blauwtongdossier van de GD en is dus nog niet bevestigd.

Wat moet je doen als je denkt dat je schaap ziek is?

1. Bel je dierenarts. De dierenarts kan bloed afnemen en laten testen. Ook de dierenarts heeft een meldplicht.
2. Meld het vermoeden bij de NVWA. Voor blauwtong via het meldformulier. Voor andere meldplichtige ziekten, zoals MKZ en Q-koorts, bel je het Landelijk meldpunt dierziekten; het nummer staat op de pagina melden dierziekte van de NVWA. In de Meldwijzer Dierziekten op die pagina zie je per diersoort welke ziekten je moet melden.
3. Zet het dier apart. Scherm het af van de andere dieren.
4. Sterft een schaap? Doe de doodmelding in I&R en laat het dier ophalen; zie een dier is dood.