Q-koorts-vaccinatie voor schapen: wanneer is het verplicht?

Q-koorts (een ziekte die van geiten en schapen op mensen kan overgaan) wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii. Bij schapen zie je het vaak niet. De infectie kan wel leiden tot te vroeg of dood geboren lammeren. Bij het aflammeren kunnen veel Q-koortsbacteriën vrijkomen. Daarom gaan de regels vooral over lammeren, bezoekers en vervoer naar plekken waar veel mensen of dieren samenkomen.

De vaccinatieplicht staat in de wet: het Besluit houders van dieren, artikel 1.46. De NVWA controleert.

Voor wie geldt de vaccinatieplicht?

Volgens artikel 1.46 laat een houder van schapen de dieren tegen Q-koorts vaccineren in vier gevallen:

1. Je houdt meer dan 50 schapen of geiten voor de bedrijfsmatige productie van melk, of voor de opfok daarvoor.
2. Je houdt schapen op een plek waar publiek de dieren mag aanraken, zoals een kinderboerderij, zorgboerderij, boerencamping of een bedrijf met lammetjes-aaidagen.
3. Je vervoert schapen naar zo’n melkbedrijf of publiekslocatie.
4. Je vervoert schapen naar een tentoonstelling, keuring of ander evenement.

Voor een hobbyhouder zijn vooral de laatste twee van belang: een ramkeuring of een schapenshow valt onder ‘tentoonstelling, keuring of ander evenement’. Het Besluit verbiedt ook om ongevaccineerde schapen op zo’n evenement bijeen te brengen (artikel 4.17).

Wie is uitgezonderd?

Uitgezonderd zijn onder meer:

• Lammeren jonger dan 3 maanden.
• Schapen die je thuis houdt zonder melkproductie en zonder publiek. Voor deze dieren is preventieve Q-koortsvaccinatie niet verplicht.

Wat geldt voor iedereen met schapen?

Ook zonder vaccinatieplicht moet je ervoor zorgen dat bezoekers niet in contact komen met je schapen als ze lammeren krijgen. Bezoekers mogen niet in de stal waar lammeren worden geboren (Besluit houders van dieren, artikel 1.45). Dat geldt niet voor bezoek dat nodig is voor iemands werk, zoals de dierenarts. En je meldt een vermoeden van Q-koorts (zie hieronder).

Zo regel je de vaccinatie

1. Maak een afspraak met je dierenarts. De dierenarts dient het vaccin toe.
2. Plan de basisvaccinatie op tijd. Een schaap dat nog niet eerder is gevaccineerd, krijgt 2 prikken met 3 weken ertussen. De volledige basisvaccinatie moet minstens 3 weken en hoogstens 12 maanden vóór de keuring, het evenement of het vervoer klaar zijn.
3. Registreer de vaccinatie in I&R. Dat doe je binnen 7 dagen met de diervlag Q-koorts in I&R Dieren op Mijn RVO. Je geeft aan of het een basis- of herhaalvaccinatie is. Bij een basisvaccinatie registreer je de datum van de tweede prik.
4. Houd de administratie bij. Je noteert hoeveel vaccin is gebruikt, hoeveel dieren zijn gevaccineerd en op welke datum. Jij en de dierenarts tekenen dat. Je bewaart het 2 jaar (artikel 1.47).

Hoe vaak moet je herhalen?

Melkbedrijven en publiekslocaties laten de dieren daarna binnen 12 maanden opnieuw vaccineren, en zo verder elk jaar. Is de vorige vaccinatie langer geleden, dan is opnieuw een basisvaccinatie nodig. Het vaccin werkt minder goed bij drachtige dieren. Op een melkbedrijf of publiekslocatie moet een ooi daarom minstens 3 weken vóór het dekken volledig gevaccineerd zijn, en dat geldt ook voor de ram die dekt.

Voor een hobbyhouder die alleen naar een keuring gaat, geldt de wettelijke herhaalplicht niet. Wel moet de laatste vaccinatie bij elke keuring binnen de termijn van 3 weken tot 12 maanden vooraf vallen.

Wat kost het en hoe lang duurt het?

De prijs van het vaccin en het bezoek spreek je af met je dierenarts. Een vast bedrag is niet bekend. Een tarief voor de diervlag Q-koorts staat niet in de tarieventabel van RVO voor schapen en geiten. Een eerste vaccinatie bestaat uit 2 prikken met 3 weken ertussen. Daarna moet er nog minstens 3 weken zitten tot de keuring.

Wat gebeurt er als je het niet doet?

Zijn je dieren niet op tijd gevaccineerd, of heb je de vaccinatie niet binnen 7 dagen in I&R geregistreerd? Dan legt de NVWA een boete op. Daarnaast moet je de overtreding opheffen, dus alsnog vaccineren of registreren. Doe je dat niet, dan kan de NVWA een last onder dwangsom of een andere maatregel opleggen.

Meldplicht bij een vermoeden

Worden er meer lammeren dood geboren dan normaal? Dat kan wijzen op Q-koorts. Schakel je dierenarts in. Een vermoeden meld je bij het Landelijk meldpunt dierziekten; dat is verplicht. Na een melding komt een dierziektedeskundige langs. Tot de uitslag bekend is, gelden beperkingen. Je mag bijvoorbeeld geen dieren laten vertrekken. Meer over melden staat op dierziekten bij hobbydieren.

Veelgemaakte fouten en misverstanden

• ‘Alle schapen moeten jaarlijks geprikt worden.’ Nee. De jaarlijkse plicht geldt voor melkbedrijven en publiekslocaties. Voor een hobbyhouder zonder melkproductie, publiek of keuringen geldt deze plicht niet.
• ‘Een buurtbezoek of een open dag telt niet.’ Ook voor een eenmalige open dag is geen ontheffing mogelijk. Of af en toe bezoek van bekenden die de schapen aaien onder een publiekslocatie valt, is onduidelijk. Laat de NVWA beoordelen of in jouw situatie vaccinatie verplicht is.
• Waar ligt de grens voor melkbedrijven precies? De wet schrijft ‘meer dan’ 50 schapen of geiten. De NVWA-pagina over vaccineren schrijft hetzelfde aantal ‘of meer’. Voor een hobbyhouder zonder melkproductie maakt dat niet uit.
• Vrijwillig vaccineren registreren. Artikel 1.47 van het Besluit spreekt over een melding ‘na elke vaccinatie tegen Q-koorts’. Volgens de toelichting bij het artikel geldt de meldplicht voor houders van schapen of geiten ‘waarvoor een vaccinatieplicht geldt’. RVO zegt hetzelfde: de diervlag geldt ‘alleen bij verplichte vaccinatie en registratie’. Laat je je schapen vrijwillig vaccineren, dan hoef je de vaccinatie dus niet in I&R te registreren.
• Q-koorts en blauwtong door elkaar halen. Dat zijn verschillende ziekten. Blauwtongvaccinatie is niet verplicht en telt niet als Q-koortsvaccinatie. Zie blauwtong bij schapen.